Hijerarhija crkve viđena očima Svetog Sofronija
“U vezi sa ovim moja misao se ponovo zaustavlja na pitanju o hijerarhijskom ustrojstvu Crkve. Neizbežnost i neuklonjivost hijerarhije svi mi razumemo. Mislim da među pravoslavnima nema nikoga ko bi ustao protiv ove “ustanove”, institucije, ali istorijsko iskustvo je pokazalo da, kada nejednakost, koja je neizostavno vezana sa idejom bilo kakve hijerarhije, pređe izvesne granice, tada se gubi mogućnost normalnog opštenja između hijerarhijskih stupnjeva. Stupajući u najviši hijerarhijski stalež, nažalost, većina episkopa gubi dužno poštovanje prema onima koji se nalaze na nižem stepenu u odnosu na njih, odnosno prema sveštenicima. U jedinstvenu Crkvu unosi se njoj strani element “staleških odnosa“.
Episkopi veoma često prestaju da budu ne samo braća, nego čak i oci. Oni sami sebe doživljavaju pre svega kao vladike (despotise), a takođe su veoma često skloni ka “despotizmu”. Ako je u prošlosti ovakva naglašena “nejednakost” između episkopata i sveštenstva ( o monaštvu čak i da ne govorim) na neki način odgovarala “socijalnom” uređenju i realnom stanju stvari (retkost obrazovanja, na primer), sada je zadržavanje iste takve distance između sveštenika i episkopa postalo potpuno nekorisno za biće Crkve. Duboko sam uveren da je u početku takva pojava kao što je “Živa Crkva” (i drugi “prezviterijanski” pokreti u drugim epohama i u drugim uslovima) bila izazvana upravo naglašavanjem “nejednakosti” od strane samih episkopa. Danas sa dubokom tugom posmatram kako se sve više i više manifestuje nastojanje episkopata da napravi “liniju razgraničenja” izmeđe sebe i ostalog Tela Crkve. U borbi protiv ideje “carskog sveštenstva” svih hrišćana, u borbi protiv ideje sabornosti koja, pored episkopata, uključuje i sveštenstvo i monaštvo i mirjane, u težnji da se episkopat u celini proglasi za nosioca nepogrešivosti i isključivog prava poučavanja i sličnim stvarima, ja vidim strašnu reakciju koja može pogubno uticati na sudbinu Crkve u budućnosti.
Hijerarhija crkve
Po mom mišljenju, to se može razmatrati kao radikalno sniženje bogoslovskog nivoa crkvene svesti današnjice. Bojim se da je danas teško suprostaviti se tome padu.
Ne mogu da kažem da nikada nisam sretao episkope koji su se trudili da premoste nepremostiv jaz između hijerarhijskih stupnjeva i koji su u ličnom opštenju ostajali braća, prijatelji, saradnici, i saslužitelji kraj Prestola Božijeg. Međutim, nažalost, ta pojava nije česta. Zapanjujuće je koliko je jak uticaj socijalnih oblika života u svakom istorijskom momentu na crkveni život. Zapanjujuće je koliko se retko nailazi na svest o tome da je naše hrišćanstvo apsolutna religija i da zato ono mora dovoditi do svesti o vlastitoj nezavisnosti od ostalog sveta, gde svako “ustrojstvo”, svaki “režim”, svaki “poredak”, neizbežno u sebi nosi mogućnost “zloupotreba”, izopačenja, eksploatacije i kasnije potpune degeneracije.
Ako se vratimo Crkvi, onome što vidimo u njenom životu tokom poslednja dva stoleća, ne možemo ostati ravnodušni pred činjenicom da su episkopi koji su branili duhovno (ezoterijsko) i bogoslovsko načelo Crkve predstavljali gotovo izuzetak. I u prošlosti su takvi revnitelji, kao što su prepodobni Maksim Ispovednik, ili prepodobni Simeon Novi Bogoslov, ili svetitelj Grigorije Palama (pre svog episkopstva) bili prinuđeni da prevazilaze nepovoljan duhovni i bogoslovski uticaj episkopa. Kulminacija izopačenog shvatanja “crkvene jerarhije”, ezoterijske po svojoj suštini, predstavlja, naravno, Vatikan. Slava Bogu kod nas toga nema. Međutim tendencije prema uspostavljanju “spoljašnjeg” autoriteta kod nas se sreću u većoj meri nego što bi trebalo”.
Sv. Sofronije
Iz pisma Georgiju Florovskom
maj 1959.
